شعرهای محلی گیلکی  

گیلکی یکی از لهجه های شیرین وباستانی ایران یکی از شعب زبان پهلوی است که ساکنین بخشی از حاشیه دریای خزراز قدیم الایام بدان تکلم می نموداند.گویش مذبور به حد کفایت غنی و پایدار است که به جز واژه هایی که با مفاهیم امروزی را برساندنقصی در ان مشهود نیست.درشرق و غرب  منطقه  گیلان که حد فاصله شان سفید رود است تفاوتهایی در گویش مزبور به چشم می خوردتا جایی که ساکنان دو طرف سفید رود مقاصدشان رابه تنهایی درک می کنند.

در این حوزه جغرافیایی که اکنون گیلان نام دارد گذشته از لهجه شیرین گیلکی لهجه هاوزبان های دیگر نیز چون طالشی،گالشی وغیره تکلم میشود.شعر گیلکی یکی از اصیل ترین ولطیف ترین شعرهای فارسی است.اهنگ وریتم آن بسیار سلیس وروان ومغزدار وپرمعنی است وآهنگهای آنها اغلب اصیل ودلنشین وباصفا است.چند نمونه زیر گویای این حقایق است:

دوبیتی های محلی

پاچه دختر بامم تی بردنه ر

زروزیور بیهم تی گردنه ر

ایم شب بامم تی پهلو نشستنه ر

تی ماره سگ بوبو می گیفتنه ر

هوا گرمه می دلبردر بیجاره

خوره افتاب این دیل بیقراره

بوشو ابر بگو بارش بواره

که می یار طاقت گرمی نداره

ستاره اسمون دنباله داره

همه تقصیر اینه زن مار داره

خو دخترا بره محله داره

خودش سیره مرا گرسنه داره

بیا لاکو گل شادی بکاریم

بیشیم از کوه وصحراو دواریم

تو می عیش و امیدی من تی عاشق

بتا تا از چومانوارش بواریم

تی چشمون هم چونرگس نازدانه

تی نیگاه فتنه دانه رازدانه

توگونی ساغرچشمون مستت

شراب خالص شیرازدانه

مرا گو ،موتی امرا قاربوگودم

من آخرنودونم چیکاربوکودم

هینه دونم تی واستی من تی پره

چهارسال بی مواجب کاربوگودم

نه قاصد نه خبر بوماخدایا

نه می یارازسفربوماخدایا

بوبوم تنها وتنهاباغم ودرد

می دیل باغم بسربوما خدایا

تی دیل سنگ می دیل چون آردنرمه

تی جان سردمی جان چوشعله گرمه

تی دیل چون سنگ وآهن سفت وسخته

می پوست چون کرگدن یکپارچه چرمه

بهاربومامی دیل شیدا نوبوسته

می دیل ازغصه وغم وا نوبوسته

بقربان رخ زیبای اون شم

که مانندگلی پیدانوبوسته

تی رودخترچه گلبرگه بهاره

تی لب گلگون ترازخون اناره

تی قدسروه تی ابرو کمونه

تی چوم میخواره مانستن خماره

بوشویی لاکو جون تنها بوبوستم

تی واستی مجنون صحرابوبوستم

تی چومان رنگ دریای خزربو

تی خاطر عاشق دریا بوبوستم

شب مهتابی وچمخاله خوبه

شراب کهنه هفت ساله خوبه

لیلکی داربُن مست وغزل خوان

همه دیمون مثال لاله خونه

ببینم ماهی بیشیم دریا به دریا

ببینم آهوبشیم صحرابه صحرا

ببینم جفت کبوتربال بگردن

چراگیریم میان آسمون ها

بهاربوما می دیله غم بیگیفته

می دیما زردی عالم بیگیفته

خوبه امشوبشم درباغ وصحرا

گل برگانه سرشبنم بیگیفته

نانم می دیل چره غم داره امشو

هوامثل می چوم نه دارا امشو

خدایا می نگارو ده فارسان

که می آغوش اوناکم داره امشو

 "ترانه های جوانی"

چه دست به دام جوانیه

بهارزندگانیه

نشاط جاویدانه

بسوختمه بساختمه

می هسته ای بباختم

تی امره ازکوغم بگم

ایتادوتانی می غم

تادست زنی مراکفم

چه بسکه غم بخوردمه

همش ستم بخوردمه

که ره بگم تمامه بم

نبوسته پخته خامه بوم

بدام بسته رامه بوم

زبان گفتنا نارم

که شرح می غمه بدم

کتاب زندگی می شین

حکایت غمه هاچین

می خنده،خنده ای ندین

تنورآتش می دیل

که شعله سرکش می دیل

کیه که مهربان به به

می همره هم زبان به به

بسرمی سایبان به به

کلیداَ،زمانه جا

اَ،دشت بی کرانه جا

دلا،بدل کویه راَیَه

وفا نیافته رسوایه

چه دست غصه بی پایه

تَرا هاچین فدا نکن

فدای اَوفا نکن

وفا بعهد بده مرا

بیادداد بَده مرا

زمانه یادبده مرا

که هرکِه بینوا تره

محبت آشناترِه

 

جام وفا

آلوده اگردیل بگناه تره قربان

نشکن می دلا جام وفای تره قربان

خون خانه مستان صفای تره قربان

آئینه بی رنگ وریای تره قربان

دل اشکیننادیده گنای تره قربان

نشکن می دلا،جام وفای تره قربان

چنقدرتی واسی دیده،میانگاه وانخفتن

تاوقت خروس خوان شب مهتابی نخفتن

مژگان مَره،مروارید اشکانه سفتن

رسوای داره رازدلامردم گفتن

اَ،کارانکن خبط وخطای تره قربان

نشکن می دلا،جام وفای تره قربان

رنجیرتی موتا که ایسه طوق می گردن

آسان زتی دست جان بسلامت نشا بردن

من زنده بامیدتوام تادم مردن

دشمن توبدا،چاه بکنه غم نوا خوردن

چاه کن همیشه درته چاهِ ترهِ قربان

نشکن می دلا جام وفای تره قربان

می جان بی تِی،کوره حسرت نوابشتن

یا مثل کبوتربه می خانه نوا نشتن

یا که نشینی وانَکنی فکر ورشتن

ازدست خودتقدیرنتانه هیچکه جه ویشتن

هرجا بشی هن،آب وهوایِ ترهِ قربان

نشکن می دلا،جام وفای تره قربان

غم خوارمنی،غم خوری،آنهم غم دیگر

می حال توبهتر دانی ای خوشکله دلبر

جز خُبی وخُوش قولی نانی هیچ چیز بهتر

آن چیز که به دانی خوشبختی دختر

پاک دامنی وشرم حیایَ تره قربان

نشکن می دلا،جام وفای تره قربان

دوران جوانی امِه شین عین بهاره

آهوی بیابان مانه پا بفراره

تا چُم بزه ای،دنی که پیری بیاره

دایم بخدا غصه مره مونس یاره

یاری چه خویاره جدای تره قربان

نشکن می دلا جام وفای تره قربان